Дэструктыўныя паводзіны падлетка. Што гэта?
Дэструктыўныя паводзіны падлетка выяўляюцца ў парушэнні школьнага парадку, канфліктным узаемадзеянні з аднагодкамі і настаўнікамі, разбурэнні асабістай і школьнай маёмасці. Дэструктыўныя паводзіны шматстайныя, але ў цэлым адлюстроўваюць агрэсіўна-апазіцыйныя адносіны падлетка да сацыяльнай прасторы школы. Яно пачынаецца ў сям'і і працягваецца ў навучальных установах, таму важна надаваць асаблівую ўвагу адаптацыі дзяцей да грамадства, закладваць нормы і правілы паводзін, фармаваць правільны светапогляд. Калі дзіця паводзіць сябе дэструктыўна, значыць, ёсць нейкая ўнутраная ці вонкавая супярэчнасць, якое замінае яму. Бацькам неабходна падтрымліваць эмацыйны кантакт з дзіцем, быць уважлівымі да яго, цікавіцца яго жыццём, каб ён адчуваў сябе паўнавартаснай асобай і ўмеў аддзяляць "белае" ад "чорнага".
Аб зважайце на факты, якія пацвярджаюць негатыўныя кантакты ці імкненні дзіцяці да кантактаў з асобамі дэструктыўнай скіраванасці (цікавіцца тэмамі, мэтанакіравана збірае інфармацыю аб выпадках дэструктыўных праяў у іншых, заўважаны ў "няшчаснай" кампаніі). Дык вы зможаце своечасова распазнаць дэструктыўныя тэндэнцыі ў паводзінах дзіцяці.
Праяўляйце цікавасць, здзяйсняйце кантроль актыўнасці дзіцяці ў сетцы Інтэрнет, у сацыяльных сетках. Дык вы зможаце спыніць негатыўнае ўздзеянне на дзіця з боку іншых людзей і арганізацый.
У чытайце дзіця правілам бяспечных паводзін (у тым ліку ў сетцы Інтэрнэт). Дык вы навучыце дзіця несці адказнасць за ўласную бяспеку.
Аб зважайце на характар вашых адносін з дзіцем (узровень даверу паміж вамі, задаволенасць базавых запатрабаванняў дзіцяці) . Жорсткае стаўленне да дзіцяці, ігнараванне, звышкантроль або папушчальніцтва з'яўляюцца фактарамі рызыкі яго псіхалагічнага здароўя і спрыяюць развіццю ў яго дэструктыўных праяў.
Аб зважайце на прыкметы крызісных станаў у дзіцяці (высокая трывога, напруга, агрэсіўнасць, ізаляцыя, прыгнечаны або прыгнечаны стан, падвышаная ўзбудлівасць). Дадзеныя прыкметы могуць быць следствам унутранага няшчасця дзіцяці, пакут або ўжывання наркатычных рэчываў.
Аб зважайце на захапленні вашага дзіцяці, на ўзровень яго вольнага часу (мае разнастайныя канструктыўныя захапленні, не мае пастаянных захапленняў, мае шмат вольнага часу, якое невядома як праводзіць, мае дэструктыўныя захапленні (крадзеж, прыналежнасць дэструктыўным моладзевым рухам і да т.п.); падтрымлівайце вашага дзіцяці ў самавызначаную.
І цікаўцеся справамі вашага дзіцяці, падзеямі яго жыцця (з кім сябруе, з кім канфліктуе, як узаемадзейнічае з настаўнікамі і г.д.). Так вы зможаце своечасова падтрымаць яго, створыце адчуванне яго значнасці і дапаможаце абраць канструктыўны кірунак развіцця.
Аб зважайце на ўзровень самаацэнкі, характар самаадносін вашага дзіцяці (адэкватная - завышаная - прыніжаная; самапрыняцця - самапрыніжэнне). Пачуццё непатрэбнасці, віны, уласнай нікчэмнасці змушаюць дзіця выкарыстоўваць дэструктыўныя спосабы барацьбы з непрыемнымі перажываннямі.
Па аказвайце дзіцяці прыклад паважлівага стаўлення да сябе і іншым людзям, будзьце для свайго дзіцяці аўтарытэтам. Так вы сфармуеце ў дзіцяці прыклад правільных паводзін.
У чытайце дзіця крытычна думаць, стварайце для яго магчымасць выбару, каб ён вучыўся прымаць самастойныя рашэнні. Пасля ў іншых сітуацыях ён зможа праяўляць ініцыятыву, быць адказным, супрацьстаяць негатыўнаму ўздзеянню з боку іншых людзей.
Падзяляйце адказнасць са сваім сталым дзіцем. Выдзяляйце яму ўласныя абавязкі і дапамагайце ў тых справах, з якімі ён яшчэ не можа поўнасцю справіцца самастойна. Так ён навучыцца рацыянальна выкарыстоўваць уласную свабоду і сілы і набудзе неабходныя навыкі для самастойнага жыцця.
Фарміруйце ў дзіцяці матывацыю дасягнення, матывацыю да вучобы, пазнання і ўдасканалення. Так ён выпрацуе ўнутранае ўстойлівае імкненне да развіцця ў процівагу самаразбурэнню.
Падтрымлівайце дзіця ў сітуацыях няўдачы, дапамагайце перажыць цяжкія пачуцці (гневу, смутку, гора, адзіноты, трывогі). Так дзіця навучыцца канструктыўна перажываць жыццёвыя нягоды.
Адзначайце рэзкія змены ў паводзінах і ў стане дзіцяці. Кардынальныя змены могуць быць прыкметай глыбокага псіхічнага ці псіхалагічнага няшчасця дзіцяці. Шэраг змен з'яўляецца следствам сталення вашага дзіцяці і мае патрэбу ў іх падтрыманні і развіцці (становіцца больш самастойным, таварыскім, дапытлівым, больш заяўляе пра сябе і г.д.).
Фарміруйце ў дзіцяці талерантнае стаўленне да адрозненняў іншых людзей. Так вы навучыце дзіця прымаць сябе і іншых, прадухіліце ўнутранае разузгадненне і агрэсіўнае стаўленне да сябе і навакольным.
Неадкладна рэагуйце на факты вымагальніцтва, крадзяжу, абразы асабістай годнасці, жорсткага абыходжання як у адносінах да вашага дзіцяці, так і з яго боку. Гэта дапаможа прадухіліць развіццё вострых стрэсавых станаў у дзіцяці або фарміраванне ў яго супрацьпраўных дэструктыўных паводзін.
Заўважайце звароты – «сігналы» з боку дзіцяці. Частыя скаргі з'яўляюцца прыкметай незадаволенасці важных патрэб ці недазволенай цяжкай сітуацыі. Так вы зможаце прадухіліць развіццё неспрыяльнай ці небяспечнай сітуацыі, сфармуеце ў дзіцяці ўнутранае адчуванне таго, што яго разумеюць, што ён не самотны ў сваіх перажываннях.
Прыцягвайце дзіця – падлетка да сумеснай працы з дарослымі, да сямейнай справы. Так дзіця навучыцца шанаваць уласныя намаганні, адчуваць уласную значнасць, навучыцца займаць сябе карыснай працай.
Размаўляйце з дзіцем, растлумачвайце матывы яго ўчынкаў ("Навошта ты так зрабіў?", "А што будзе, калі ты гэта атрымаеш?" ). Так вы зможаце зменшыць імпульсіўныя неабдуманыя паводзіны дзіцяці, выкліканае ўнутранай супярэчнасцю, зразумееце запатрабаванні дзіцяці, навучыце дзіця ўсвядомленым паводзінам.
Аб зважайце на зацяжныя канфлікты ў сям'і, ахаваеце дзіця ад удзелу ў канфліктах дарослых. Дзіця адчувае бяссілле ў канфліктах дарослых, адначасова адчуваючы і злосць, і любоў да блізкіх. Часта ў гэтым выпадку ён шукае збавення ад болю і напругі ў дэструктыўных дзеяннях (спробы самагубства, дэманстратыўныя правіннасці, асацыяльныя паводзіны, жорсткасць у адносінах да іншых).
Стварыце дзіцяці магчымасць для яго паўнавартаснага адпачынку, працы, асабістая прастора. Нездаволенасць базавых запатрабаванняў прыводзіць да фармавання высокай эмацыйнай напругі, зніжэнню псіхалагічнага здароўя дзіцяці, змяншае адчуванне ўласнай каштоўнасці і значнасці.
У дзяляйце ўвагу пачуццям і стану дзіцяці, калі ў сям'і адбылося крызіснае падзея (развод бацькоў, смерць члена сям'і, з'яўленне новага члена сям'і, няшчасны выпадак, хвароба члена сям'і і г.д.). Дзіця не заўсёды можа выказаць уласныя пачуцці і зладзіцца з цяжкімі перажываннямі. Адсутнасць разумення і падтрымкі прыводзіць да таго, што дзіця шукае дапамогі ў старонніх людзей (лідэры дэструктыўных моладзевых рухаў, сектанты, адмоўныя аўтарытэты).
Калі вы адчуваеце недахоп ведаў у разуменні паводзін вашага дзіцяці або ўзаемаадносін з ім, звяртайцеся па дадатковую інфармацыю да псіхолага, сацыяльнага педагога, медыцынскага работніка, супрацоўнікамі паліцыі, КСН. Так вы зможаце прадухіліць развіццё дэструктыўных формаў паводзін у дзіцяці, акажаце яму неабходную кваліфікаваную дапамогу і падтрымку.
Будзьце ў курсе папулярных маладзёжных плыняў, субкультур, сучасных татуіровак, абрэвіятур, якія выкарыстоўваюцца ў маладзёжным асяроддзі. Так вы зможаце своечасова выявіць прыналежнасць вашага дзіцяці дэструктыўным аб'яднанням або дэструктыўныя захапленні, спыніць іх негатыўны ўплыў на дзіця.
Дзяліцеся з дзіцем уласным дзіцячым, юнацкім досведам пераадолення жыццёвых, навучальных цяжкасцяў, расчараванняў у сяброўстве, каханні, падтрымлівайце ў ім веру ў спрыяльны зыход падзей, падкрэслівайце значнасць яго перажыванняў. Так вы падтрымаеце ў дзіцяці веру ў яго "нармальнасць", у тое, што негатыўныя пачуцці адчуваюць усе людзі і ёсць канструктыўныя спосабы іх пераадолення.
Выпрацоўвайце непрыязнае стаўленне ў дзіцяці да дэструктыўных учынкаў іншых людзей, арганізацый ("гэта дрэнна, калі адны людзі знішчаюць іншых па прыкметах полу, расы, захапленняў і да т.п.", "чалавек, які зневажае іншага - слабы чалавек" ). Фармуйце ў дзіцяці каштоўнаснае стаўленне да жыцця, сяброўства, дабра, узаемадапамогі, здароўю, працы. Дык вы створыце ў дзіцяці трывалую ўнутраную апору.
Выслоўе
«Чалавек тануў у балоце. Ва ўсё горла ён клікаў на дапамогу. Адзін вырашыў дапамагчы небараку. «Дай мне сваю руку, закрычаў ён тапельцу. – Я выцягну цябе з балота!» Але чалавек усё больш і больш увязаў у гразі і толькі працягваў заклікаць аб дапамозе. "Дай мне сваю руку", - зноў і зноў патрабаваў чалавек на беразе. Але адказам быў толькі жаласны крык аб дапамозе. Падышоў яшчэ адзін чалавек і сказаў: «Ты хіба не бачыш, што ён ніколі не падасць табе сваю руку, ён не можа. Ты павінен працягнуць яму сваю. Толькі тады ты зможаш яго выратаваць».